اروند؛ آزمون سرنوشتساز سیاست مناطق آزاد ایران
کمال ابراهیمی کاوری: منطقه آزاد اروند بیش از آنکه یک محدوده جغرافیایی باشد، به محک جدی کارآمدی سیاست مناطق آزاد در ایران تبدیل شده است. منطقهای با دسترسی همزمان به مرز زمینی، آبی و بازار بزرگ عراق که اگر در چنین بستری نتوان به توسعه پایدار و جذب سرمایه خارجی دست یابد، باید در کارآمدی الگوی موجود مناطق آزاد بازنگری جدی کرد.
اروند از منظر موقعیت ژئواقتصادی، یکی از استثناییترین مناطق آزاد کشور است. همجواری با استان بصره، نزدیکی به بازار مصرف چند ده میلیونی عراق، پیوندهای فرهنگی و زبانی و ظرفیتهای لجستیکی، این منطقه را به گزینهای طبیعی برای تبدیل شدن به هاب تجارت ایران و عراق بدل کرده است. با این حال، فاصله میان ظرفیت و واقعیت همچنان چشمگیر است.
مسیله اصلی اروند، کمبود مزیت نیست؛ بلکه فقدان راهبرد منسجم، روایت بینالمللی و دیپلماسی اقتصادی فعال است. در حالی که مناطق آزاد موفق جهان با برندینگ هدفمند، حضور مستمر در فضای بینالملل و تمرکز بر جذب سرمایهگذار خارجی عمل میکنند، اروند همچنان گرفتار نگاههای اداری، روزمره و عمدتاً داخلی باقی مانده است.
از سوی دیگر، اروند میتوانست الگوی موفق اقتصاد همسایگی باشد؛ الگویی که در آن منطقه آزاد نه محل واردات، بلکه سکوی تولید صادراتمحور برای بازار عراق تعریف شود. اما نبود سیاست صنعتی مشخص، ضعف در بازاریابی عربی و فقدان سازوکار حرفهای جذب سرمایهگذار خارجی، مانع تحقق این نقش شده است.
واقعیت آن است که اگر منطقهای با ویژگیهای اروند نتواند به موتور رشد اقتصادی تبدیل شود، نمیتوان انتظار داشت سایر مناطق آزاد کشور نقش مؤثری در اقتصاد ملی ایفاء کنند. به همین دلیل، اروند امروز آزمون واقعی سیاست مناطق آزاد ایران است؛ آزمونی که نتیجه آن میتواند مسیر آینده این سیاست را روشن یا ضرورت اصلاح های بنیادین را اجتنابناپذیر کند.
بازتعریف ماموریت منطقه آزاد اروند، گذار از مدیریت سنتی به حکمرانی اقتصادی مدرن، تمرکز بر دیپلماسی اقتصادی، برندسازی بینالمللی و پیوند واقعی با بازارهای منطقهای، نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی راهبردی است. موفقیت اروند، میتواند الگوی اصلاح مناطق آزاد ایران باشد و ناکامی آن، هشداری جدی برای سیاستگذاران اقتصادی کشور.
انتهای پیام/
