ذکرهای مخصوص و اعمال طلایی ماه شعبان

در میان ماه‌های قمری، ماه رجب، شعبان و رمضان جایگاهی ویژه دارند و درباره فضائل آن احادیث و روایات فراوانی وجود دارد. شعبان ماه بسیار شریفی است چرا که در ابتدای این ماه ولادت امام حسین، علمدار دشت کربلا و امام سجاد قرار دارد و در نیمه آن حضرت مهدی منجی عالم بشریت به دنیا آمده است. همچنین این ماه منسوب به پیامبر اکرم است و انجام برخی از اعمال در آن بسیار پر فضیلت می‌باشد.  

تقرب جستن به پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله)

بر اساس روایت اسلامی ماه شعبان، ماه حضرت محمد (صلی الله علیه و آله) است. (ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، ابن بابویه قمی، ص ۵۹) و در نتیجه توسل و تقرب جستن به آن نور الهی، بسیار مفید و راهگشا خواهد بود. کسی که می‌خواهد از این ماه بهترین بهره‌ها را نصیب خویش سازد، توسل به صاحب این ماه را باید در رأس امور قرار دهد. از این رو از جمله اعمال مشترک این ماه صلوات بر حضرت محمد مصطفی (صلی الله علیه و آله) دانسته شده و مردمان را به مداومت بر این ذکر در ماه شعبان توصیه کرده‌اند. اگر می‌خو. اهید از این ماه بهترین بهره‌ها را نصیب خویش کنید به صاحب ماه شعبان توسل بجویید و بر حضرت محمد مصطفی (صلی الله علیه و آله) بسیار صلوات بفرستید.

توبه و استغفار

توبه و بازگشت به سوی خدا روز و ساعت خاصی ندارد. هر زمان که انسان در جان خویش احساس ندامت کرده و ابراز پشیمانی خویش را به سوی پروردگارش برد توبه صورت گرفته است. در ماه شعبان بهترین دعا‌ها و ذکر‌ها استغفار است. کیفیت استغفار نیز چنین است که بگوید:

 "أستغفر الله و أسأله التوبة".

از خدا آمرزش و توبه می‌خواهم. (فضائل الأشهر الثلاثة، ص:۵۶)

گفتن هفتاد مرتبه ذکر:أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ الَّذِی.

در ماه شعبان هر روز «هفتاد مرتبه» بخواند:أَسْتَغْفِرُ اللّٰهَ الَّذِی لَاإِلٰهَ إِلّا هُوَ الرَّحْمٰنُ الرَّحِیمُ الْحَیُّ الْقَیُّوْمُ وَأَتُوبُ إِلَیْهِ

آمرزش می‌خواهم از خدا که معبودی جز او نیست، بخشنده‌ی مهربان، زنده به خود، پاینده و به سوی او باز می‌گردم.

در روایتی از پیشوای هشتم شیعیان آمده است که:

اگر کسی در کل این ماه هفتاد مرتبه استغفار نماید خداوند تمامی گناهان وی را می‌بخشاید ولو آنکه به اندازۀ ستارگان آسمان باشد؟! (فضائل الأشهر الثلاثة، ص:۴۴)

صدقه دادن

عمل دیگری که در این ماه سفارش شده صدقه دادن و کمک به نیازمندان است، اگرچه به اندازه نصف دانه خرمایی باشد. خداوند بدن صدقه دهنده را بر آتش جهنم حرام گرداند.

امام صادق علیه السلام فرمودند:

مَنْ تَصَدَّقَ بِصَدَقَةٍ فِی شَعْبَانَ رَبَّاهَا اللَّهُ جَلَّ وَ عَزَّ لَهُ کَمَا یُرَبِّی أَحَدُکُمْ فَصِیلَهُ حَتَّی یُوَافِیَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ قَدْ صَارَتْ لَهُ مِثْلُ أُحُد.

هر کس در ماه شعبان صدقه دهد، خداوند آن صدقه را رشد دهد، همچنان که یکی از شما شتر تازه متولد شده‌ای را تربیت می‌کند تا آن که در روز قیامت به صدقه دهنده برسد در حالتی که به اندازه کوه اُحُد شده باشد. (وسایل‏ الشیعه:ج ۱۰، ص ۵۰۹؛ امالی شیخ صدوق:ص ۶۲۸)

روزه

روزه مستحبّی در این ماه ثواب فراوانی دارد تا جایی که پیامبر می‌فرمایند:

شعبان ماه من است هر کس یک روز از این ماه را روزه بدارد بهشت بر او واجب می‌شود، و در برخی احادیث از شعبان به سید و سرور ماه‌ها تعبیر شده است.  (وسائل الشیعه، ج ۸، ص ۹۸.)

در روایتی از حضرت صادق (ع) گزارش شده که:

هنگامی ماه شعبان فرا می‌رسید، پدرم امام سجاد (ع) اصحاب و یاران خود را جمع می‌کرد و چنین می‌فرمود:ای اصحاب من، می‌دانید این چه ماهی است؟ این ماه شعبان است و حضرت رسول (ص) می‌فرمود:

شعبان ماه من است پس روزه بدارید برای دوستی و محبت پیامبر خود و برای تقرّب و نزدیک شدن به پروردگار، به حق آن خدایی که جان علی بن الحسین به دست قدرت اوست، سوگند یاد می‌کنم که از پدرم حسین بن علی ع شنیدم که او نیز از پدرش امیرالمؤمنین ع شنیده است که می‌فرماید:هر کس روزه بدارد ماه شعبان را برای محبّت پیامبر (ص) و تقرّب به سوی خدا، خدا او را دوست دارد و او را به کرامت و بزرگواری خود در قیامت نزدیک گرداند و بهشت را بر او واجب نماید.

از صفوان جمال روایت شده که می‌گفت امام صادق (ع) به من فرمود:

وادار کن کسانی را که در اطراف تو هستند به روزه ماه شعبان. گفتم فدایتان شوم. مگر در فضیلت آن چیزی می‌بینید؟

فرمودند:بلی به درستی که رسول خدا (ص) هرگاه می‌دید هلال ماه شعبان را، امر می‌فرمود به منادی که در مدینه ندا می‌کرد:ای اهل مدینه من از جانب خداوند به سوی شما مبعوث شدم آگاه باشید که شعبان ماه من است. پس خدا رحمت کند کسی را که مرا بر ماه من یاری کند یعنی روزه بدارد.  (بحارالانوار، ج ۹۴ و ۷۹ باب ۵۶.)

از امام صادق روایت است که امیرالمؤمنین ع فرمود:

ما فاتنی صوم شعبان مذ سمعت منادی رسول اللّه (ص) ینادی تلی شعبان فلن یفوتنی ایّام حیاتی صوم شعبان ان شاء اللّه

روزه ماه شعبان از من فوت نشد از زمانی که شنیدم منادی رسول خدا (ص) فریاد میکرد؛ بنابراین هرگز روزه ماه شعبان از من در ایام زندگانی‌ام فوت نخواهد شد. اگر خدا بخواهد.  (المراقبات، ص ۱۷۳.)

روایت شده که روزه دو ماه شعبان و رمضان توبه و مغفرت از خداست.  (کافی، ج ۴، ص ۹۳.)

روزی در نزد امام صادق (ع)، ذکر روزه ماه شعبان به میان آمد. حضرت فرمود که:

در فضیلت روزه شعبان چنین و چنان است. حتّی آنکه مردی مرتکب خون حرام می‌شود پس در ماه شعبان روزه می‌گیرد. به او نفع بخشیده و او آمرزیده می‌شود.  (بحارالانوار، ج ۱۰۱، ص ۳۸۲، باب ۹ و ج ۹۴ ص ۷۱)

از امام صادق (ع) درباره فضیلت روزه ماه رجب سؤال کردند حضرت فرمود:

چرا از روزه ماه شعبان غافلید؟ پرسیدند کسی که یکروز از شعبان را روزه بدارد چه قدر ثواب دارد؟ فرمود:به خدا قسم بهشت ثواب اوست.  (شیخ طوسی، الخصال، ج ۲، ص ۶۰۵.)

روزه ماه شعبان به خصوص در پنجشنبه ماه ثوابی بسیار دارد، روایت شده که در هر پنجشنبه ماه شعبان آسمان‌ها را زینت می‌کنند، پس ملائکه عرض می‌کنند:

خداوندا روزه داران این روز را بیامرز و دعای آنها مستجاب می‌شود.

همچنین پیامبر (ص) فرموده:

هر که روز دوشنبه و پنجشنه شعبان را روزه دارد حقتعالی ۲۰ حاجت دنیوی و ۲۰ حاجت اخروی او را برآورده می‌سازد.  (الاقبال، ص ۶۸۵.)

نماز

هر پنجشنبه این ماه دو رکعت نماز خوانده می‌شود، در هر رکعت بعد از حمد، صد مرتبه سوره توحید و بعد از سلام، صد بار صلوات بفرستند. هر حاجتی که دارد از امر دنیا و آخرت برآورده می‌کند.   (ابن طاووس، سید رضی الدین، اقبال، ص ۸۸.)

از مولای ما علی بن ابی طالب (علیه السّلام) روایت شده است که:

رسول خدا (صلّی الله علیه و آله) فرمود: «زینت داده می‌شود آسمان‌ها در هر پنجشنبه از ماه شعبان، پس عرض می‌کنند ملائکه خدای ما بیامرزد روزه داران این روز را، و اجابت کند دعای آنها را، پس کسی که در این روز دو رکعت نماز، در هر رکعت سوره حمد یک مرتبه و سوره توحید را صد مرتبه بخواند و بعد از سلام صد مرتبه صلوات بر محمد و آل او بفرستد، خدا هر حاجتی که دارد از امر دنیا و آخرت برآورده می‌کند؛ و کسی که یک روز در او روزه بگیرد خدا بدن او را بر آتش حرام می‌کند».   (قمی، شیخ عباس، مفاتیح الجنان، ص ۱۵۵.)

امیرالمؤمنین (علیه السّلام) می‌فرماید:

«شاخه‌های نیکی در این ماه نماز، روزه و... است.»  (مهریزی، مهدی، تقویم عبادی، ص ۷۴)

رسول خدا (ص) فرمود:

در هر روز پنجشنبه از ماه شعبان، آسمان‌ها را زینت می‌کنند، و فرشتگان عرض می‌کنند:خداوندا! روزه دارانِ این ماه را بیامرز و دعایشان را مستجاب گردان!

همچنین در روایات آمده است شب نیمه شعبان هنگامی که نماز عشاء را به جای آوردی دو رکعت نماز بگزار، در رکعت اول، حمد و سوره قل یا ایّها الکافرون و در رکعت دوم توحید بخوان پس از سلام سی سه مرتبه سبحان اللّه، سی سه مرتبه الحمد لله و سی و چهار مرتبه اللّه اکبر.

سپس بگوید:یا من الیه ملجأ العباد پس از آن سجده کند و بیست مرتبه بگوید یا رب هفت مرتبه یا الله و هفت مرتبه لاحول ولا قوّة الّا باللّه ده مرتبه ماشاء اللّه لاقوّة الّا بالله.

سپس صلوات بر پیامبر (ص) بفرستد و حاجات خود را بخواهد.

حضرت فرمود:  به خدا قسم خدای متعال به کرم و فضل خود، آنرا به تو می‌دهد.  (زاد المعاد)

صلوات شعبانیه

یک صلوات در ماه شعبان برابر است با ده صلوات در غیر ماه شعبان در هر روز از ماه شعبان در وقت ظهر و در شب نیمه آن، این صلوات را که از امام سجاد (ع) نقل شده بخوایند:

اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد، شَجَرَةِ النُّبُوَّةِ، وَمَوْضِعِ الرِّسالَةِ، وَمُخْتَلَفِ الْمَلائِکَةِ، وَمَعْدِنِ الْعِلْمِ، وَاَهْلِ بَیْتِ الْوَحْیِ.

خدایا درود فرست بر محمّد و آل محمّد درخت نبوت و جایگاه رسالت و محل رفت و آمد فرشتگان و معدن دانش و خاندان وحی

اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد، اَلْفُلْکِ الْجارِیَةِ فِی اللُّجَجِ الْغامِرَةِ، یَأْمَنُ مَنْ رَکِبَها.

خدایا درود فرست بر محمّد و آل محمّد کشتی جاری در اقیانوس‌های بیکران ایمن شود هر که سوار آن کشتی گردد

وَیَغْرَقُ مَنْ تَرَکَهَا، اَلْمُتَقَدِّمُ لَهُمْ مارِقٌ، وَالْمُتَاَخِّرُ عَنْهُمْ زاهِقٌ، وَاللاّزِمُ لَهُمْ لاحِقٌ.

و غرق شود کسی که آن را واگذارد، هر که بر ایشان تقدم جوید از دین بیرون رفته و کسی که از ایشان عقب ماند به نابودی گراید ولی ملازم ایشان به حق خواهد رسید

اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد، اَلْکَهْفِ الْحَصینِ، وَغِیاثِ الْمُضْطَرِّ الْمُسْتَکینِ، وَمَلْجَأِ الْهارِبینَ، وَعِصْمَةِ الْمُعْتَصِمینَ.

خدایا درود فرست بر محمّد و آل محمّد آن پناه گاه محکم و فریادرس بیچاره درمانده و پناه گریختگان و دستاویز محکم برای وسیله جویان

اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد، صَلاةً کَثیرَةً تَکُونُ لَهُمْ رِضاً، وَلِحَقِّ مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد اَدآءً وَقَضآءً، بِحَوْل مِنْکَ وَقُوَّة یا رَبَّ الْعالَمینَ.

خدایا درود فرست بر محمّد و آل محمّد درود بسیاری که موجب خشنودی ایشان گردد و حق محمّد و آل محمّد اداء گشته و انجام وظیفه ما شده باشد به جنبش و نیروی تو‌ای پروردگار جهانیان

اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد، اَلطَّیِّبینَ الاَْبْرارِ الاَْخْیارِ، اَلَّذینَ اَوْجَبْتَ حُقُوقَهُمْ، وَفَرَضْتَ طاعَتَهُمْ وَوِلایَتَهُمْ.

خدایا درود فرست بر محمّد و آل محمّد آن پاکان نیکوکار برگزیده آن کسانی که حقوقشان را واجب کردی و اطاعت و دوستیشان را فرض نمودی

اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد، وَاعْمُرْ قَلْبی بِطاعَتِکَ، وَلا تُخْزِنی بِمَعْصِیَتِکَ.

خدایا درود فرست بر محمّد و آل محمّد و آباد کن دل مرا به اطاعت خود و به وسیله نافرمانیت رسوایم مکن

وَارْزُقْنی مُواساةَ مَنْ قَتَّرْتَ عَلَیْهِ مِنْ رِزْقِکَ، بِما وَسَّعْتَ عَلَیَّ مِنْ فَضْلِکَ، وَنَشَرْتَ عَلَیَّ مِنْ عَدْلِکَ، وَاَحْیَیْتَنی تَحْتَ ظِلِّکَ.

و روزی من گردان که کمک مالی دهم بر کسی که روزیت را بر او تنگ کردی به وسیله آنچه بر من فراخ گرداندی از فضل خویش و گستردی بر من از عدل خویش و مرا در زیر سایه ات زنده داشتی

وَهذا شَهْرُ نَبِیِّکَ سَیِّدِ رُسُلِکَ، شَعْبانُ الَّذی حَفَفْتَهُ مِنْکَ بِالرَّحْمَةِ وَالرِّضْوانِ.

و این ماه پیمبرت و آقای رسولانت ماه شعبان است که اطراف آن را به رحمت و خشنودی خود پوشاندی

اَلَّذی کانَ رَسُولُ اللهِ صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَالِه وَسَلَّمَ، یَدْاَبُ فی صِیامِهِ وَقِیامِهِ، فی لَیالیهِ وَاَیّامِهِ.

آن ماهی که رسول خدا صلی اللّه علیه و آله و سلم کوشش بسیار داشت در روزهو شب زنده داریش هم در شب‌ها و هم در روزهایش

بُخُوعاً لَکَ فی اِکْرامِهِ وَاِعْظامِهِ اِلی مَحَلِّ حِمامِهِ.

بخاطر فروتنی در برابر تو در مورد گرامی داشتن و بزرگداشتنش هم چنان تا هنگام مرگش

اَللّهُمَّ فَاَعِنّا عَلَی الاِْسْتِنانِ بِسُنَّتِهِ فیهِ، وَنَیْلِ الشَّفاعَةِ لَدَیْهِ.

خدایا پس ما را کمک ده تا روش او را در این ماه پیروی کنیم و به شفاعتی که نزد اوست برسیم

اَللّهُمَّ وَاجْعَلْهُ لی شَفیعاً مُشَفَّعاً، وَطَریقاً اِلَیْکَ مَهْیَعاً، وَاجْعَلْنی لَهُ مُتَّبِعاً.

خدایا قرار ده او را برای من شفیعی پذیرفته و راهی بسویت که همواره باشد و مرا پیرو او گردان

حَتّی اَلْقاکَ یَوْمَ الْقِیمَةِ عَنّی راضِیاً، وَعَنْ ذُنُوبی غاضِیاً.

تا به جایی که در روز قیامت تو را در حالی دیدار کنم که از من خشنود باشی و گناهانم را نادیده گیری

قَدْ اَوْجَبْتَ لی مِنْکَ الرَّحْمَةَ وَالرِّضْوانَ، وَاَنْزَلْتَنی دارَ الْقَرارِ، وَمَحَلَّ الاَْخْیارِ؛ و برای من واجب کرده باشی از جانب خود رحمت و خشنودی را و مرا در خانه همیشگی (بهشت جاویدان) و منزلگاه نیکان فرود آری. (طوسی، مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، ۱۴۱۱ ق، ج ۲، ص ۸۲۸.)