جانشینی در سایه ترور؛ هندسه قدرت در حماس پس از طوفانالاقصی
به گزارش برنا، بر اساس اطلاعات دریافتی از منابع آگاه در حماس که خبرگزاری فرانسه ۲۲ فوریه منتشر کرده، جنبش مقاومت اسلامی انتخابات داخلی خود را در "سه اقلیم" (غزه، کرانه باختری و خارج) به پایان رسانده و اکنون در مرحله نهایی انتخاب رئیس دفتر سیاسی قرار دارد. این دوره از انتخابات که از آن به عنوان "دوره استثنایی" یاد میشود، رئیس جدید را فقط برای یک سال بر مسند قدرت خواهد نشاند، پس از آن انتخابات چهارساله عادی برای تمام ارکان شورایی و قیادی برگزار خواهد شد.برای درک اهمیت این رویداد، باید به دادههای دو سال اخیر نگریست. از اکتبر ۲۰۲۳ تاکنون، رژیم صهیونیستی موفق به ترور حداقل ۱۱ عضو دفتر سیاسی حماس شد. اسماعیل هنیه (رئیس وقت دفتر سیاسی) در ۳۱ ژوئیه ۲۰۲۴ در تهران، یحیی سنوار (جانشین وی) در ۱۶ اکتبر ۲۰۲۴ در رفح، صالح العاروری (معاون دفتر سیاسی) در ۲ ژانویه ۲۰۲۴ در بیروت، و محمد ضیف (فرمانده گردانهای قسام) در ۱۳ ژوئیه ۲۰۲۴ در خانیونس، تنها بخشی از این فهرست هستند. این خلأ بیسابقه در تاریخ ۳۸ ساله حماس، جنبش را وادار به بازنگری اساسی در ساختار رهبری کرد؛ به طوری که پس از سنوار، یک "کمیته موقت ۵ نفره" مستقر در قطر زمام امور را به دست گرفت تا خطر ترور رهبر جدید کاهش یابد.اکنون، دو چهره شناختهشده برای جانشینی رقابت میکنند. خالد مشعل ۶۹ ساله، متولد کرانه باختری، که از ۲۰۰۴ تا ۲۰۱۷ رئیس دفتر سیاسی بود و اکنون ریاست دفتر جنبش در خارج را بر عهده دارد. او هرگز در غزه زندگی نکرده و کارنامهاش شامل تبدیل حماس به یک نهاد سیاسی-نظامی هیبریدی در دوران تبعید در اردن، سوریه و قطر است. در مقابل، خلیل الحیه ۶۵ ساله، زاده غزه و چهره مذاکرات آتشبس، قرار دارد. الحیه که از ۲۰۰۶ در ارشدترین سطوح مدیریتی حضور داشته، اکنون مورد حمایت گردانهای قسام (شاخه نظامی) قرار دارد و به عنوان "معمار مذاکرات" با اسرائیل شناخته میشود.فرآیند انتخاباتی که پشت سر گذاشته شده، شامل رأیگیری هزاران عضو جنبش برای انتخاب "مجلس شورای جدید" (بیش از ۸۰ عضو) و سپس "دفتر سیاسی ۱۸ نفره" بوده است. منابع آگاه هدف اصلی این فرآیند را "تجدید مشروعیت داخلی" و "پر کردن خلأهای رهبری" ناشی از ترورهای پیاپی عنوان کردهاند. نکته قابل توجه اینکه اسرای فلسطینی در زندانهای اسرائیل نیز در این انتخابات مشارکت داشتهاند که نشاندهنده پایبندی جنبش به ساختارهای سازمانی خود حتی در سختترین شرایط است.ردیابی تحولات پس از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ نشان میدهد حماس با وجود ضربات سنگین وارده (که به شهادت بیش از ۷۵ هزار فلسطینی انجامیده)، نهتنها دچار فروپاشی سازمانی نشده، توانسته طی دو سال، دو بار فرآیند بازسازی رهبری را مدیریت کند. نمونه تاریخی مشابه، بازسازی حزبالله لبنان پس از ترور سیدعباس موسوی در ۱۹۹۲ و سپس سیدحسن نصرالله در ۲۰۲۴ است که نشان میدهد جنبشهای ملی-مذهبی با ساختار شورایی، ظرفیت برای تابآوری برابر تاکتیک "سربریدن" (Decapitation) دارند.نتیجه این رقابت، که انتظار میرود در اوایل مارس اعلام شود، نه فقط تعیینکننده رهبر یک سال آینده حماس، که ترسیمکننده خطمشی راهبردی جنبش در مواجهه با چالشهای سهگانه "خلأ نظامی در غزه"، "فشارهای بینالمللی برای خلع سلاح" و "بازتعریف نقش حماس در معادلات فلسطین" خواهد بود. شورای موقت ۵ نفره که از اکتبر ۲۰۲۴ تاکنون اداره امور را بر عهده داشت، اکنون آماده تحویل قدرت به رئیس منتخب جدید است.انتهای پیام/
