دستفروشی در چنبره نا هماهنگیها
دستفروشی یک چالش شهری و اجتماعی که تمام دنیا با آن مواجه هستند، دستفروشی بخش جدا نشدنی زندگی شهری است و با اشکال مختلف در سراسر دنیا دیده میشود. دستفروشی با ایجاد کار، رونق دادن به خرید و فروش و برآورده کردن نیاز عدهای از مردم، روی جامعه و اقتصاد تاثیر دارد.
مصطفی عراقی، رئیس گروه مطالعات ساماندهی میادین و آرامستانها در مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهر تهران، در گف و گو با خبر نگار برنا در مورد پدیدهی دستفروشی در کشورهای دیگر، پرداخت.
وی در مورد دستفروشی دربنگلادش (شهر داکا)، بیان کرد:این کشور حدود ۹۰ هزار نفر دست فروش دارد و دست فروشی در این کشور غیر رسمی است. فدراسیون دوره گردهای بنگلادش با فدراسیون اتحادی کارگری حزب ملی متحد شده و از دست فروشان حمایت میکنند، اما بیشتر از لحاظ سیاسی برای رای گیری از آنها استفاده میکنند. قابل ذکر است که بخش عمده این دست فروشان در اغذیه فعالیت میکنند که طبق مطالعات انجام شده به طور موثر احتیاجات بخش عمدهای ادامه جمعیت شهری فعال در بخش اقتصادی را برآورده میکنند.
از سوی دیگر در سریلانکا وضعیت دست فروشان نسبت به بنگلادش بهتر است. در برخی از خیابانها دست فروشان با پرداخت مالیات به صورت رسمی فعالیت میکنند، اما تا زمانی که برای حوزه مدیریت شهری مشکلی ایجاد نکنند.
عراقی در مورد وضعییت دستفروشان در کشور تایلند، تصریح کرد: در کشور تایلند شهر بانکوک حدود ۳۱۰ هزار نفر دست فروش وجود دارد که بیشتر مطالعات بر روی دستفروشان مواد غذایی انجام شده است. در این کشور دستفروشان از طرف نهادهای دولتی و مردم به شرط آنکه سد معبر نکنند مورد حمایت قرار میگیرند.
وی تاکید کرد: از طرفی در این کشور دستفروشان برخلاف کشورهای دیگر جزء افراد فقیر محسوب نمیشوند و برای درآمد بیشتر دستفروشی میکنند.
عراقی از اینکه کشور سنگاپور تنها کشوری است در جهان که طبق گزارشات دپارتمان دولت سنگاپور، دست فروشان خیابانی مجوز دارند افزود: وظیفهای که این دپارتمان بر عهده دارد این است که بررسی میکند که آیا دوره گردها و دست فروشان مجوزی برای فعالیت دارند یا خیر؟ و برای آنها مجوز صادر میکند. یکی دیگر از وظایف این دپارتمان این است که دوره منظم بهداشت غذا، بهداشت فردی و دانستنیهای تغذیه برای دست فروشان برگزار میکند.
از سوی دیگر در شهر پاریس حدود صد سال است که دست فروشان به صورت صنفی فعالیت میکنند. در آنجا بازار روزهایی وجود دارد که در هر محله هفتهای دو روز از صبح تا بعدازظهر دستفروشان میتوانند در آنجا محصول خود را به فروش برسانند.
علل و ریشهی دستفروشی
عراقی در مورد علل و ریشهی دستفروشی و نحوهی مقابله با آن در تجارب جهانی، بیان کرد: علل و ریشه دست فروشی و نحوه مقابله با آن در تجارب جهانی با توجه پژوهشهای انجام شده چه داخلی و چه خارجی، روندهای اجتماعی اقتصادی کلان را عامل رشد اشتغال غیر رسمی به طور عام و فروشندگی خیابانی به طور خاص دانستند.
وی افزود: از این میان بر دو عامل اصلی میتوان تاکید کرد:
۱- جریانهای مهاجرتی روستا به شهر، به دلیل از میان رفتن اقتصاد کشاورزی و اشتغال روستایی، بی سوادی و بی مهارتی مهاجران روستایی برای برعهده گرفتن مشاغل در اقتصاد شهری. با توجه به گسترش شهرنشینی و تمرکز نامتوازن فرصتهای اقتصادی در کلان شهرها پدیده مهاجرت نیروی کار به شهرهای بزرگ به ویژه تهران با روندی فزاینده روبهرو شده است. به طوری که حدود یک چهارم از مهاجرتهای بین استانی کشور به مقصد استان تهران صورت میگیرد. این مهاجران اغلب فاقد سرمایه کافی برای ورود به بازارهای رسمی کار هستند و ناگریز برای تامین نیازهای اولیه معیشتی خود، به فعالیتهای غیر رسمی مانند دست فروشی روی میآورند.
۲- بیکاری و سیاستهایی که به تعدیل و بیکار سازی کارگران صنعتی منجر میشود یا بحرانهای مالی که به تعطیلی کارخانهها و بنگاههای اقتصادی میانجامند.
عراقی با توجه به این دو مورد ضعف در تحقق یک اقتصاد شهری پایدار، سبب گسترش مشاغل غیر رسمی و حاشیهای و اختلال در نظم فضایی شده است، تصریح کرد: هرچند دست فروشی را میتوان پاسخی معیشتی به شرایط اقتصادی نامساعد دانست، اما تداوم بی سامانی آن تهدیدی برای نظم شهری، عدالت فضایی و کیفیت محیط شهری محسوب میشود.
وی افزود: روند رو به رشد دست فروشی در کلان شهرها، به ویژه در بسترهای فاقد نظام ساماندهی کارآمد، به گسترش حضور این فعالیتها در معابر و پیاده روها انجامیده است. به گونهای که فضاهای عمومی شهری، به ویژه پیاده راهها به محل اصلی استقرار و رقابت برای بقا میان دست فروشان تبدیل شده است.
عراقی درباره به رسمیت شناختن دست فروشان گفت: سازمان بین المللی کار (ILO) فروشندگان خیابانی رو به رسمیت میشناسد و آنها را چنین تعریف میکند؛ فروشندگان خیابانی کسانی هستند که کالاها و خدمات خود را در فضای عمومی به صورت عمده یا خرد عرضه میکنند
وی اظهار کرد: منظور از فضای عمومی خیابان پیاده رو و فضاهای واسطهای است. فروشندگان خیابانی ممکن است غرفهای ثابت یا فقط از یک میز برای عرضه کالایشان استفاده کنند. فروشندگان دیگری نیز هستند که هرچند در جای ثابتی کالایشان را عرضه میکنند، اما آنها را بر روی سفرهای پلاستیکی یا پارچهای میچینند. سایرین نیز نه جای لزوما ثابتی دارند و نه مکانی ثابت برای فروش. باید به فروشندگان خیابانی به عنوان طبقهای از بازیگران غیر رسمی اقتصادی نگاه کرد.
دستفروشی، عللی ازجمله بیکاری، بیکاری فصلی، عدم سرمایه کافی و بعضا عدم تخصص و تحصیلات، کمی درآمد، ورشکستگی، ناتوانیهای جسمی، معلولیت، مهاجرتهای بعد از اصلاحات ارضی روستائیان به شهر بدون مکان ادغام آنها در اقتصاد شهری دارد که این چالش در تمام کشورها وجود دارد و به آن پرداخته شده است، ولی در ایران آمار دقیقی از آن در دسترس قرار نگرفته و پژوهشی در مورد آن انجام نشده است.
انتهای پیام/
