تغییر انگیزه گردشگری در مشهد از زیارت به خرید

به گزارش خبرگزاری برنا از مشهد، خرید از جمله مواردی است که همواره مورد توجه گردشگران و زائران قرار گرفته و وجود بازارها و مراکز خرید متنوع در شهرهایی که پذیرای گردشگران و زائران از اقصی نقاط جهان هستند نشان دهنده اهمیت این موضوع می باشد. مشهد به عنوان ‌دومین کلان شهر مذهبی دنیا که سالانه پذیرای بیش از 25 میلیون زائر و گردشگر نقاط مختلف جهان است دارای بازار و مراکز خرید متنوعی است که می ­تواند نیازهای گردشگران و زائران را پاسخگو باشد.

گردشگری خرید در شهرها و کلانشهرهای گردشگر پذیر به عنوان جزو لاینفک مقوله مدیریت و توسـعه‌ی شهری مدنظر بوده و در توسـعه مقاصـد و اقتصـاد گردشـگری جایگـاه بـا اهمیتـی را دارا مـی‌باشـد. گردشگری خرید علاوه بر منافع خاص اقتصادی، مانند ایجاد اشتغال و درآمد، می تواند کمکی به مالیاتها و عوارض وصولی و حفاظت آثـار تـاریخی و توسـعه‌ی تاسیسـات زیربنایی باشد و در بعضی از موارد یک نیروی حیاتی برای توسعه و تقویت مرکز شهر و رونق گردشگری گـردد‌. در جریــان گردشــگری بــه خصــوص در نــواحی شــهری مراکــز خریــد جــزو لاینفــک اقتصــاد گردشــگری محسوب می‌شـوند.

در بیشتر گونه‌های گردشگری شـهری، خریـد بـه عنوان یک انگیزه‌ی ثانویه مطرح بوده که نشان از انگیزه و میل گردشگران در صرف زمانی از تجربه گردشگری خود به خرید از مراکز تجاری شهر مورد بازدید دارد. لذا رضایتمندی گردشگران از مدت زمانی که در این مراکز صرف می‌کنند نکته مهم و اساسی در زمینه گردشگری خرید محسوب می‌گردد.

با توجه به فرهنگ و ایدئولوژی حاکم بر جامعه ایرانی، خرید به قصد تبرک و هدیه(سوغات) که از مقاصد گردشگری به ویژه مقاصد مذهبی است، جایگاه خاصی نزد ایرانیان دارد و جلوه‌ای معنوی به خرید می‌دهد. خرید به طور عام و خرید سوغاتی به طور خاص در سفرهای زیارتی نوعی الزام به شمار می‌آید.

کلانشهر مشهد به عنوان قطب زیارت و گردشگری مـذهبی در کشـور، کـه سـالانه بـا حجـم بالایی از زائران و گردشگران مواجه است، شهری با کارکرد اقتصادی، تجاری و سوداگری محسوب مـی‌شـود و اقتصاد زیارت و گردشگری در آن اهمیت دو چندان دارد. وجود بیش از 20 بازار و مرکز خرید نشاندهنده پتانسیل بالای این شهر در زمینه گردشگری خرید می‌باشد.

مطالعـات محققان در این زمینه نشان دهنده‌ی این نکته است که سفرهای زیارتی به این کلانشهر از حالت تک انگیزه‌ای (برپایه زیارت) بـه چند انگیزه‌ای (بااولویت زیارت) تغییر یافته است. خرید به عنوان یک انگیزه‌ی ثانویه در کنار زیارت در کلانشهر مشهد مطرح می‌باشد، به طوریکه انگیزه‌ی زیارت و خرید با حدود 70.36 درصد بالاترین انگیزه‌ سفر زیارتی و گردشگری چند منظوره به مشهد محسوب می‌شود. همچنین بر اساس نتایج برخی از تحقیقات، بعد از هزینه اقامت، هزینه‌ی خرید با 38 درصد در ردیف دوم هزینه کردهای گردشگری قرار دارد.

تجربه‌های خرید گردشگران ممکن است با هدف تفریح و سرگرمی انجام گیرد و به نتایج مهمی مانند افزایش حضور در فروشگاه، افزایش میزان هزینه کرد در فروشگاه، افزایش خرید بدون برنامه و افزایش ارتباط با فروشندگان بیانجامد. رضایت گردشگران از خرید به همراه فعالیت‌های دیگر در طول سفر احتمالاً بر درک و تصور گردشگران از مقصد خرید و در پی آن، بر تمایل آنها بر خرید و میزان پولی که در آن هزینه می‌کنند، اثر گذار است.

در طول سفر یا مقاصد گردشگری‌، خریداران گردشگر نه تنها به وسیله محیط منحصر به فرد خرید و انگیزانندهای مختلف(که متفاوت با محیط‌های معمول خرید در وطن گردشگر است) جذب می‌شوند؛ بلکه در پی هیجان و لذت جویی و نیز فرصت‌هایی برای ارتباط برقرار کردن با افراد محلی در هنگام خرید نیز هستند. عواملی از قبیل بالا رفتن استانداردهای اقتصادی و اجتماعی زندگی مردم، توسعه حمل و نقل عمومی و کمبود فضا در مناطق مرکزی شهرها در گسترش مراکز تجاری در مناطق حاشیه‌ای شهرها نقش اساسی داشته است.

جانسن و وربک پیشنهادهایی برای بهبود جاذبه‌های ناحیه خرید بیان کرده‌اند:1- خوشه‌ای کردن تنوع زیادی از فروشگاه‌ها، غذا خوری‌ها، محل‌های گذاران اوقات فراغت و سایر فعالیت و جاذبه‌ها؛2- دسترسی خوب و پارکینگ‌های مناسب؛3- اولویت دادن پیاده‌رو بر استفاده از وسایل نقلیه؛ 4-ایجاد تصویری مثبت از خرید؛ 5- طراحی جذاب(زیبا شناختی)؛ 6- در دسترس بودن در طول اوقات فراغت(برای مثال در روزهای تعطیل)؛7- ایجاد نشاط و سرزندگی همراه انجام فعالیت‌های شگفت آور.

بر این اساس باید دانست که مراکز خرید در تمام نقاط دنیا از جمله مکانهایی است که همواره پذیرای گردشگران زیادی است و شناخت عوامل موثر بر انتخاب مراکز خرید از جمله مواردی است که می تواند در جذب گردشگر موثر و مفید باشد.

شناسایی و میزان تاثیر عوامل موثر بر خرید بیشتر گردشگران می‌تواند بنیان تحلیل و برنامه‌ریزی در جهت شـکلگیـری گردشـگری خرید پایدار، بهره مندی ساکنان شهر مشهد و هـمچنـین فـراهم آوردن کیفیـت بـالایی از تجربه‌ی گردشگری خرید برای زئران و گردشگران در شهر مشهد قرار گیرد.

این گزارش گزیده ای است از یک مقاله علمی پژوهشی با عنوان «بررسی عوامل اقتصادی و دموگرافیک موثر بر تمایل به خرید زائران و گردشگران از بازار» که در اولین همایش بین المللی اقتصاد شهری ارائه شده است.