یائسگی چگونه مغز را تغییر میدهد؟
پژوهشی تازه نشان میدهد یائسگی با کاهش حجم ماده خاکستری در نواحی کلیدی مغز مرتبط با حافظه و کنترل هیجانات همراه است و همزمان میزان اضطراب، افسردگی و اختلالات خواب در زنان افزایش مییابد.
به گزارش sciencedaily، این مطالعه همچنین نشان میدهد اگرچه هورموندرمانی جایگزین (HRT) نتوانسته مانع این تغییرات مغزی شود، اما ممکن است روند کند شدن واکنشهای ذهنی ناشی از افزایش سن را تا حدی آهسته کند.
ارتباط یائسگی با تغییرات مغزی و چالشهای سلامت روان
پژوهشگران دانشگاه کمبریج در مطالعهای جدید به شواهدی دست یافتهاند که نشان میدهد یائسگی با تغییرات قابل اندازهگیری در ساختار مغز زنان همراه است. بر اساس نتایج این تحقیق زنان در دوران یائسگی و پس از آن با کاهش حجم ماده خاکستری در چند ناحیه مهم مغز مواجه میشوند؛ نواحیای که نقش اساسی در حافظه، پردازش اطلاعات و تنظیم احساسات دارند.
این یافتهها همچنین از افزایش شیوع اضطراب، افسردگی و مشکلات خواب در زنان پس از یائسگی حکایت دارد.
یائسگی چیست و چه پیامدهایی دارد؟
یائسگی مرحلهای از زندگی زنان است که در آن قاعدگی بهطور دائمی متوقف میشود و این امر در نتیجه کاهش سطح هورمونها رخ میدهد. این مرحله معمولا بین سنین ۴۵ تا ۵۵ سالگی اتفاق میافتد و اغلب با علائمی مانند گرگرفتگی، افت خلقوخو و اختلال در خواب همراه است.
مطالعات پیشین نیز یائسگی را با تغییراتی در تواناییهای شناختی از جمله حافظه، توجه و مهارتهای زبانی مرتبط دانستهاند. به همین دلیل بسیاری از زنان برای کاهش علائمی مانند افسردگی و مشکلات خواب از هورموندرمانی جایگزین استفاده میکنند. تنها در انگلستان در سال ۲۰۲۳ حدود ۱۵ درصد از زنان HRT دریافت کردهاند.
با وجود استفاده گسترده از این درمان هنوز اطلاعات دقیقی درباره اثرات بلندمدت یائسگی و HRT بر مغز عملکرد شناختی و سلامت روان در دست نیست.
بررسی دادههای نزدیک به ۱۲۵ هزار زن
برای پاسخ به این پرسشها پژوهشگران دانشگاه کمبریج دادههای مربوط به نزدیک به ۱۲۵ هزار زن را از پایگاه داده بیوبانک بریتانیا تحلیل کردند. شرکتکنندگان به سه گروه تقسیم شدند:
۱. زنانی که هنوز یائسه نشده بودند
۲. زنانی که یائسگی را پشت سر گذاشته و هرگز از HRT استفاده نکرده بودند
۳. زنانی که پس از یائسگی از HRT استفاده کرده بودند
شرکتکنندگان پرسشنامههایی دقیق درباره علائم یائسگی، وضعیت سلامت روان، کیفیت خواب و سلامت عمومی تکمیل کردند. بخشی از آنها نیز در آزمونهای شناختی شامل سنجش حافظه و زمان واکنش شرکت داشتند. افزون بر این حدود ۱۱ هزار زن تحت تصویربرداری MRI قرار گرفتند تا تفاوتهای ساختاری مغز آنها بررسی شود.
میانگین سن یائسگی در این مطالعه حدود ۴۹.۵ سال بود و زنانی که از HRT استفاده میکردند معمولا درمان را در همین سن آغاز کرده بودند.
افزایش مشکلات سلامت روان و خواب پس از یائسگی
نتایج نشان داد زنانی که یائسگی را تجربه کردهاند بیش از زنانی که هنوز وارد این مرحله نشدهاند برای اضطراب، افسردگی یا احساسات عصبی به پزشک عمومی یا روانپزشک مراجعه کردهاند. این زنان همچنین نمرات بالاتری در پرسشنامههای افسردگی داشتند و بیشتر برایشان داروهای ضدافسردگی تجویز شده بود.
در نگاه نخست زنانی که از HRT استفاده میکردند، سطح بالاتری از اضطراب و افسردگی را نشان میدادند اما تحلیلهای عمیقتر مشخص کرد که این تفاوتها پیش از شروع یائسگی نیز وجود داشته است. به گفته پژوهشگران این موضوع نشان میدهد برخی زنان احتمالا به این دلیل HRT دریافت کردهاند که انتظار میرفته علائم روانی آنها در دوران یائسگی تشدید شود.
اختلالات خواب نیز پس از یائسگی شایعتر بود. بیخوابی، کاهش مدت خواب و احساس خستگی مداوم در زنان یائسه بیشتر گزارش شد. زنانی که HRT مصرف میکردند بیشترین میزان خستگی را گزارش کردند، هرچند مدت خواب آنها تفاوت چشمگیری با دیگر زنان یائسه نداشت.
تأکید بر سبک زندگی سالم و توجه به سلامت روان
کریستل لنگلی از گروه روانپزشکی دانشگاه کمبریج میگوید: تقریبا همه زنان یائسگی را تجربه میکنند و این مرحله میتواند تغییردهنده زندگی باشد چه از HRT استفاده کنند و چه نکنند. داشتن سبک زندگی سالم از جمله فعالیت بدنی منظم و تغذیه مناسب در این دوره اهمیت ویژهای دارد و میتواند به کاهش برخی از پیامدهای آن کمک کند.
او تاکید میکند که توجه به سلامت روان زنان در کنار سلامت جسمی آنها در دوران یائسگی ضروری است و زنان نباید از بیان مشکلات خود یا درخواست کمک احساس شرم داشته باشند.
در بخش شناختی مطالعه مشخص شد زنانی که پس از یائسگی از HRT استفاده نکرده بودند زمان واکنش کندتری نسبت به زنان پیش از یائسگی و زنان مصرفکننده HRT داشتند. با این حال عملکرد حافظه تفاوت معناداری میان سه گروه نشان نداد.
کاترینا تسولسدورف از گروه روانشناسی دانشگاه کمبریج توضیح میدهد: کند شدن زمان واکنش بخشی طبیعی از روند سالمندی است و هم در زنان و هم در مردان دیده میشود. یائسگی به نظر میرسد این روند را تسریع میکند، اما HRT میتواند تا حدی این فرایند را کند کرده و مانند ترم عمل کند.
کاهش ماده خاکستری در نواحی کلیدی مغز
تصاویر MRI نشان داد زنانی که یائسگی را پشت سر گذاشتهاند صرفنظر از مصرف HRT کاهش قابلتوجهی در حجم ماده خاکستری مغز دارند. ماده خاکستری شامل بدنه سلولهای عصبی است و نقش اساسی در پردازش اطلاعات، تنظیم حرکات، حافظه و کنترل هیجانات ایفا میکند.
بیشترین تغییرات در هیپوکامپ (مرتبط با شکلگیری و ذخیره خاطرات)، قشر انتورینال (مسیر ارتباطی بین هیپوکامپ و سایر بخشهای مغز) و قشر سینگولیت قدامی (درگیر در تنظیم هیجان، تصمیمگیری و تمرکز) مشاهده شد.
ارتباط احتمالی با خطر زوال عقل
باربارا ساهکیان نویسنده ارشد این پژوهش میگوید: نواحی مغزیای که در این مطالعه دچار تغییر شدهاند همان بخشهایی هستند که معمولا در بیماری آلزایمر تحت تأثیر قرار میگیرند. یائسگی ممکن است برخی زنان را در بلندمدت آسیبپذیرتر کند و این موضوع میتواند بخشی از توضیح این باشد که چرا شیوع زوال عقل در زنان تقریباً دو برابر مردان است.
او تاکید میکند که این یافتهها تنها بخشی از یک تصویر پیچیدهتر هستند اما میتوانند به درک بهتر تفاوتهای جنسیتی در بیماریهای مغزی کمک کنند.
انتهای پیام/
